Angst voor banenverlies in mijn sector, minder voor mijn eigen baan!

48 % van de Belgische kaderleden verwacht dat er in hun sector banen zullen verdwijnen als gevolg van AI, maar slechts 32 % vreest voor zijn eigen baan! „Individueel optimisme volstaat niet als het collectieve vertrouwen ontbreekt”, analyseert Eva Monsaert, HR-directeur bij Inetum Belgium.

Doemdenken? Overmoed? Lange tijd dacht men dat het debat tussen AI en werkgelegenheid zwart-wit was. Het European Digital Observatory, uitgevoerd door het Institut Bona Fidé voor Inetum onder 2.400 leidinggevenden in vier Europese landen, onthult eerder een ‘onkwetsbaarheidsbias’.

„Met name in België,” merkt Eva Monsaert, HR-directeur bij Inetum Belgium, op, verwacht 48 % van de leidinggevenden dat AI in hun sector tot een nettoverlies aan banen zal leiden, maar als het om hun eigen functie gaat, is die bezorgdheid aanzienlijk minder groot: amper 32 % vreest ooit door AI te worden vervangen! ” Van de vier geanalyseerde landen zouden de Belgen het meest optimistisch zijn!

Een discrepantie tussen macro- en microniveau

De wetenschap spreekt van een „comparatieve optimisme-bias”. Psychologisch gezien heeft de mens van nature de neiging te denken dat hij minder risico loopt dan gemiddeld. Toegepast op AI zet deze vertekening een leidinggevende ertoe aan het als volgt te rationaliseren: „AI gaat de taken in mijn sector automatiseren, maar aangezien ik goed presteer, flexibel ben en uniek ben, is het de baan van mijn buurman die op de tocht staat, niet de mijne! ”

Dit fenomeen is helemaal niet verrassend. Op mondiaal (macro) niveau is een ruime meerderheid van de ondervraagden – vaak tussen de 60 % en 70 %, afhankelijk van het land – van mening dat AI banen zal vernietigen, ongelijkheden zal vergroten of hele sectoren op hun kop zal zetten, aldus het Future Skill Centre. Op individueel niveau (micro) verdwijnt die bezorgdheid echter zodra dezelfde personen worden gevraagd naar de zekerheid van hun eigen baan. Een studie gepubliceerd in Nature bevestigt een ‘onkwetsbaarheidsbias’ bij bijna 60 % van de deelnemers, die van mening zijn dat de impact van AI voor anderen veel zwaarder zal wegen dan voor henzelf.

Een verschillende perceptie per sector

Zodra men echter op sectoraal niveau kijkt, keert dit gevoel van vertrouwen zich om. Maar liefst 48 % van de Belgische kaderleden verwacht dat de toenemende invoering van AI ten koste zal gaan van de werkgelegenheid in hun sector.

Dat is geen verrassing. De wetenschap spreekt hier van ‘hyperbewustzijn van taken’. Wie kent zijn vak beter tot in de kleinste details dan de persoon in kwestie zelf? Iedereen ziet precies welke repetitieve, administratieve of data-analysetaken een AI in onze plaats zou kunnen uitvoeren. Voor andere beroepen kunnen we beter spreken van een blinde vlek. De perceptie is van buitenaf, en dus oppervlakkig. Het is gemakkelijk om te denken dat het beroep van een ander ‘te complex’, ‘te menselijk’ of ‘te handmatig’ is om te automatiseren, simpelweg omdat men niet weet welke onderdelen ervan geautomatiseerd kunnen worden.

In het onderzoek van Inetum valt op dat het Belgische optimisme niettemin uitgesproken blijft; het is groter dan in Spanje of Frankrijk.

„Deze nieuwe index brengt echter een structurele uitdaging aan het licht: in hoeverre zijn bedrijven vandaag de dag voorbereid op de overgang naar AI binnen hun sector?”, vraagt Eva Monsaert zich af.

Vertrouwen in AI dat niet altijd transparant is

Ondanks deze zorgen staan Belgische leidinggevenden over het algemeen positief tegenover de impact van AI op hun werk: 75 % is van mening dat AI hun productiviteit verhoogt en 64 % constateert een verbetering van hun arbeidsomstandigheden dankzij deze technologie.

Ook het vertrouwen in de resultaten die door AI worden geproduceerd, is groot: acht op de tien Belgische leidinggevenden vertrouwen op de antwoorden die generatieve AI in een professionele context geeft.

Deze combinatie van sterk vertrouwen, meetbare productiviteitswinst en zelfs „schaduwgebruik“ bevestigt dat de invoering van AI niet stagneert vanwege de technologie zelf, maar veeleer vanwege het bedrijfsbestuur.

Inzicht in AI, de basis van de arbeidswereld van morgen

Duidelijk beleid, voortdurende begeleiding en AI-opleidingen binnen het bedrijf zijn essentieel om het potentieel van deze technologie ten volle te benutten, zonder het vertrouwen te ondermijnen.

„Het succes of falen van de AI-transformatie in bedrijven hangt niet af van de technologie op zich, maar van de manier waarop organisaties hun medewerkers betrekken bij een duidelijke HR-strategie die voor de hele sector geldt“, concludeert Eva Monsaert. Individueel optimisme volstaat niet als het collectieve vertrouwen ontbreekt. ”

Belgische leidinggevenden zien nu al de voordelen van AI, maar zonder transparantie, zonder opleiding en zonder een bedrijfscultuur die het gebruik ervan begeleidt en aanmoedigt, blijft de transitie kwetsbaar.

„AI leidt niet tot banenverlies, maar tot een transformatie die anticipatie, bijscholing en verantwoord personeelsbeleid vereist. Alleen zo kunnen we het volledige potentieel van AI op de werkplek benutten, zowel voor degenen die vandaag werken als voor de talenten van morgen.”